گیربکس (Transmission) چیست ؟

یکی از اصلی ترین اجزای وسایل نقلیه در اجاره خودرو می باشد. ارزش آن به قدری است که شاید بتوانیم با موتور در یک جایگاه قرارش دهیم. دو دلیل برای اهمیت بالای گیربکس وجود دارد؛ اول آنکه هر موتور خودرو رنت شرکت نوین رنت دور محدودی داراست و بیشتر از آن نمی تواند کار بکند و نکته دوم گشتاور معینی است که هر موتور با حداکثر دور خود می تواند تولید بکند.

گیربکس یا در عمل سیستم انتقال قدرت به گشتاور خودرو رنت شده مکانیزم خاصی دارد که به وسیله آن میزان معینی از دور موتور با استفاده از چرخ دنده های مختلف و سرعت های متفاوت، به تمامی چرخ های وسیله نقلیه منتقل می شود. نتیجه این عمل قابلیت کنترل نیرو و سرعت وسیله خواهد بود.

وجود گیربکس به راننده اجازه می دهد که بدون بالا بردن بیش از حد دور موتور، آن را در حالت دلخواه و مورد نیاز کنترل نماید.

اگر بخواهیم به دنده سنگین و سبک بپردازیم، گفتنی است که تفاوت این دو در قطر و اندازه می باشد. مسلما قطر دنده سنگین بزرگتر از دنده سبک است. دنده سنگین دارای قدرت بالا و سرعت کم می باشد و دنده سبک درست برعکس آن عمل می کند؛ یعنی دارای قدرت کم و سرعت بالا می باشد.

در شرکت اجاره خودرو نوین وجود سیستمی برای انتقال قدرت موتور به چرخ های وسیله ضروری ترین بخش یک وسیله نقلیه محسوب می گردد. تا اینجا به خوبی با گیربکس و عملکرد آن آشنا شدید. اکنون باید دید که همچین سیستمی چطور عمل می کند و چگونه تنظیم می گردد.

برای مثال در یک گیربکس ۵ سرعته، یکی از ۵ چرخ دنده به میله خروجی گیربکس قفل شده است و پس از آن نیروی حاصل از موتور با سرعت مورد نیاز به چرخ ها منتقل می گردد.

قبل از آنکه وارد بحث اصول چگونگی عملکرد گیربکس بشویم. برای درک مطلب بهتر است مروری بر اصول اولیه عملکرد بهتری داشته باشیم. شما در شکل زیر یک طرحی کلی از سیستم گیربکس را مشاهده می کنید. این سیستم به وسیله کلاچ به موتور متصل می شود. خود گلاچ ابزاری است که امکان قطع و وصل گیربکس و موتور را به هم فراهم می نماید.

همانطور که در تصویر زیر تماشا می کنید، هنگام فشار دادن پدال کلاچ، اتصال موتور و گیربکس برای لحظاتی قطع می شود. سپس زمانی که خودرو در دنده بوده و موتور، روشن و درحال کار کردن است، اتومبیل می تواند پس از طی مسافت معینی متوقف شود.

وقتی کلاچ را رها می کنید، دوباره اتصال گیربکس با موتور برقرار می شود و میله ورودی به موتور (یعنی همان میله و چرخ دنده سبز رنگ در تصویر) با سرعت برابر با سرعت موتور، شروع به چرخیدن می کند.

قسمت های قرمز رنگ ( میله و چرخ دنده ها) یک واحد کاملا مستقل محسوب میشوند و مستقیما بدون واسطه به چرخ دنده سبز رنگ متصل می شوند و همانند میله سبز رنگ، زمانی که با کلاچ درگیر هستند، همواره در حال چرخیدن می باشند و نیروی خود را از موتور می گیرند.

چنان که در تصویر بالا دیده می شود، میله زرد رنگ به طور مستقیم متصل است و چرخ ها را به حرکت در می آورد. بنابراین هرگاه چرخ ها در حال حرکت باشند، این میله نیز در حال حرکت خواهد بود. ولی باید دقت داشت که چرخ دنده های آبی رنگ به میله زرد رنگ قفل نیستند و آزادانه حول آن می چرخند.

گفتنی است، هنگامی که موتور خاموش است و خودرو اجاره شده نیز در حال حرکت است، میله زرد رنگ، درون چرخ دنده های آبی رنگ، هرز می چرخد. همان طورکه می بینید، قطعه بنفش رنگ نیز به میله زرد رنگ قفل است.

نقش این قطعه این است که یکی از چرخ دنده های آبی رنگ را به میله زرد رنگ قفل کند. بدین ترتیب که با حرکت میله به سمت چپ یا راست، دندانه های آن وارد سوراخ های موجود در چرخ دنده های آبی شده و به آن ها قفل می شود.

همان طورکه در تصویر زیر مشاهده می شود، وقتی خودرو وارد دنده یک می شود، قطعه بنفش رنگ به چرخ دنده آبی رنگ سمت راست، قفل می شود. با چرخش میله سبز رنگ توسط موتور، چرخ دنده های قرمز رنگ و در نتیجه چرخ دنده های آبی رنگ شروع به چرخیدن می کنند.

میله زرد رنگ نیز که الان در دنده یک، به چرخ دنده سمت راست قفل شده است، شروع به گردش می کند. گفتنی است، چرخ دنده آبی رنگ سمت چپ نیز در حال حرکت است، اما حرکت آن تأثیری بر چرخش میله زرد رنگ ندارد. وقتی خودرو وارد دنده دو می شود، میله زرد رنگ به سمت چپ حرکت می کند و به چرخ دنده آبی رنگ سمت چپ قفل می شود.

ازآن جاکه این چرخ دنده کوچک تر است، سرعت چرخش میله زرد رنگ و در نتیجه سرعت خودرو نسبت به دنده یک، بیش تر می شود.

همین طور هرچه دنده بالاتر می رود، چرخ دنده کوچکتری از چرخ دنده های آبی رنگ، درگیر می شود و سرعت افزایش می یابد.   زمانی که روی خلاص است، میله زرد رنگ به هیچ کدام از چرخ دنده های آبی رنگ قفل نیست؛ بنابراین خودرو نیز حرکت نخواهد کرد.

اکنون که اصول اساسی  را می دانیم، باید ببینیم که گیربکس های واقعی در اتومبیل ها چگونه پنج یا شش دنده را تعویض می کنند. عملکرد گیربکس های شش دنده، دقیقاً مشابه مواردی است که در بالا اشاره شد. با این تقاوت که چون تعداد دنده ها بیش تر است، تعداد قطعات بنفش رنگی که هریک از این دنده ها را به میله اصلی قفل می کند نیز بیش تر خواهد بود.

لازم به ذکر است که هر یک از این قطعه های بنفش رنگ می توانند دو دنده را انتخاب کنند. شکل زیر طرح کلی یک گیربکس شش دنده را نشان می دهد. همان طورکه ملاحظه می کنید، انتخاب هر کدام از این قطعات از داخل خودرو و به وسیله دسته دنده صورت می گیرد که به طور خلاصه، مراحل آن را بررسی می کنیم.

حالت  های دسته  دنده:
در این تصویر، دسته  دنده یک خودرو با گیربکس شش دنده همراه با حالت  های مختلف قرارگیری آن نشان داده شده است.

دنده خلاص:
در این تصویر، گیربکس در حالت خلاص قرار دارد و هیچ کدام از دنده  ها درگیر نیستند.

دنده یک:
وقتی دسته  دنده را به سمت چپ حرکت می  دهیم، قطعه بنفش  رنگ بین دنده یک و دو انتخاب می  شود و با فشار دادن آن به جلو، دنده یک درگیر می  شود

دنده دو:
با حرکت دسته  دنده به طرف چپ، دوباره وارد فضای بین دنده یک و دو می  شویم و با فشار به سمت عقب، دنده دو درگیر می  شود.

دنده سه:
در این حالت وقتی دسته  دنده در وسط قرار می  گیرد، قطعه بنفش رنگ بین دنده سه و چهار انتخاب می  شود و با فشار آن به جلو، دنده سه انتخاب می شود.

دنده چهار:
در این حالت نیز همانند حالت قبل، قطعه بنفش رنگ بین دنده سه و چهار قرار می  گیرد و با کشیدن آن به سمت عقب، دنده چهار انتخاب می  شود.

دنده پنج:
با حرکت دسته  دنده به طرف راست، قطعه بنفش رنگ بین دنده پنج و دنده عقب قرار می  گیرد و مجدداً با فشار دسته  دنده به سمت جلو، دنده پنج درگیر می  شود.

دنده عقب:
با قرار گرفتن قطعه بنفش رنگ بین دنده پنج و دنده عقب و سپس با فشار دسته  دنده به سمت عقب، خودرو وارد دنده عقب می  شود.